De Inspectie van het Onderwijs onderzocht de afspraken tussen gemeenten en schoolbesturen over inschrijving en toelating in het primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo). Het proces van inschrijving en toelating is van invloed op de ontwikkeling van kinderen en de kansen in hun schoolloopbaan. Slechts 38 procent van de gemeenten heeft afspraken over inschrijving en toelating met scholen gemaakt.
Echter, de uitwerking van deze afspraken naar concrete doelen en de evaluatie daarvan is beperkt. De inspectie adviseert daarom gemeenten en schoolbesturen, onder andere, om vooral en vooraf een gezamenlijke visie op het inschrijvings- en toelatingsbeleid te bepalen. Ook adviseert de inspectie om een heldere taak- en rolverdeling af te spreken, waarbij de gemeente meer regie kan nemen als de lokale afstemming met schoolbesturen moeizaam verloopt.
De inspectie keek ook naar de gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten en schoolbesturen voor gelijke onderwijskansen. Welke afspraken zijn er tussen gemeenten en schoolbesturen en in hoeverre dragen deze bij aan het tegengaan van onderwijssegregatie? Duidelijke en eerlijke procedures moeten ervoor zorgen dat alle kinderen evenveel toegang hebben tot het onderwijs, ongeacht hun achtergrond. Gemeenten en schoolbesturen zijn verplicht om jaarlijks met elkaar over inschrijving en toelating te overleggen.
Uit eerder onderzoek, van Oberon en van Kenniscentrum Gemengde Scholen, blijkt dat er verschillende knelpunten bestaan in het proces van inschrijving en toelating. Deze knelpunten kunnen leiden tot onderwijssegregatie. Voorbeelden van deze knelpunten zijn ‘wegadvisering’, waarbij kinderen al vóór de officiële aanmelding worden doorverwezen naar andere scholen. Of het gebruik van schaduwlijsten, waardoor kinderen al vóór de wettelijke leeftijd van 3 jaar worden ingeschreven bij een school. Daarnaast is er vaak beperkte transparantie en vindbaarheid van inschrijvings- en toelatingsbeleid.
Uit het onderzoek van de inspectie naar inschrijving en toelating blijkt dat 38 procent van de gemeenten afspraken heeft over het proces van inschrijving en toelating. Die afspraken gaan vooral over het aanmeldproces, nieuwkomers en de informatievoorziening voor ouders. Afspraken die gericht zijn op het verminderen van knelpunten rond schaduwlijsten of wegadvisering komen minder vaak voor. Gemeenten zonder afspraken ervaren meestal geen directe problemen: er zijn geen wachtlijsten en de meeste kinderen gaan naar de school van hun voorkeur. De inspectie merkt op dat het ontbreken van zichtbare problemen niet automatisch betekent dat er in het onderwijs sprake is van gelijke kansen.
Met heldere en concrete afspraken over inschrijving en toelating kunnen gemeenten en schoolbesturen ervoor zorgen dat leerlingen op een transparante en eerlijke manier worden geplaatst. Dat vermindert de kans op ongelijke onderwijskansen. Op basis van het onderzoek doet de inspectie verschillende aanbevelingen aan gemeenten en schoolbesturen over het maken van afspraken over inschrijving en toelating:
Kijk kritisch naar het bestaande inschrijvings- en toelatingsbeleid en beoordeel of nieuwe afspraken nodig zijn of bestaande afspraken aangescherpt moeten worden.
Vertaal afspraken naar meetbare doelen, zodat evaluatie en bijsturing mogelijk zijn.
Breng schaduwlijsten in beeld en wees alert op ongewenste effecten.
Maak duidelijke afspraken over wie welke verantwoordelijkheden, taken en rollen heeft.