De tweede editie van de Staat van het Vernieuwingsonderwijs vraagt aandacht voor een groeiende spanning in het onderwijs: de roep om versnelling versus de noodzaak tot vertraging. De Staat van het Vernieuwingsonderwijs verschijnt naar analogie met de Staat van het Onderwijs van de onderwijsinspectie (15 april 2026) en biedt een verdiepend en aanvullend perspectief op de ontwikkeling en kwaliteit van het Nederlandse onderwijs.
Het onderwijs staat onder toenemende druk om sneller, efficiënter en effectiever te presteren. Leeropbrengsten worden gemeten, prestaties vergeleken en scholen afgerekend op rendement. In beleid en publieke discussie lijkt goed onderwijs steeds vaker samen te vallen met wat aantoonbaar werkt en zo efficiënt mogelijk is. Juist daar wringt het, want hoe sterker onderwijs wordt gestuurd door efficiëntie, hoe groter het risico dat de pedagogische kern uit beeld raakt.
De Staat van het Vernieuwingsonderwijs laat zien dat onderwijs meer is dan een productieproces. Het is de plek waar jonge mensen leren samenleven, omgaan met verschillen en ontdekken wie zij willen zijn. Zulke processen laten zich niet versnellen. Ze vragen tijd, aandacht en ruimte voor ervaring, ontmoeting en reflectie.
Veel leraren ervaren dat die ruimte onder druk staat. Het onderwijs raakt voller met programma’s, toetsen en verantwoordingsverplichtingen, waardoor minder tijd overblijft voor verdieping en het volgen van vragen uit de klas. Wat niet direct meetbaar is, verdwijnt naar de achtergrond. Daarmee verschraalt het begrip van wat onderwijs is. Dit is niet alleen een pedagogische, maar ook een maatschappelijke kwestie.
De publicatie is gezamenlijk gemaakt door het lectoraat vernieuwend onderwijs van hogeschool Saxion, de Nederlandse Dalton Vereniging, de Nederlandse Montessori Vereniging, de Nederlandse Jenaplan Vereniging, de Vereniging van vrijescholen en de Vereniging voor Freinetpedagogie.