Het nieuwe schooljaar brengt voor kinderopvang en onderwijs verschillende ontwikkelingen met zich mee die relevant zijn voor intern toezicht. De Inspectie van het Onderwijs houdt nadrukkelijk aandacht voor basisvaardigheden en sociale veiligheid. Tegelijkertijd zijn de onderzoekskaders dit jaar omvangrijker dan gebruikelijk bijgesteld. In de kinderopvang zijn per 1 juli nieuwe kwaliteitseisen voor de gastouderopvang van kracht en wordt toegewerkt naar een nieuw financieringsstelsel vanaf 2029.
VTO3 zet vijf actuele toezichtthema’s op een rij, voor zowel kinderopvang als onderwijs:
1. Kwaliteit en basisvaardigheden
Onderwijskwaliteit blijft een belangrijk aandachtspunt. De Inspectie houdt vast aan de focus op basisvaardigheden en kijkt met de aangepaste onderzoekskaders onder meer naar de manier waarop organisaties zicht hebben op kwaliteit en verbetering.
In de kinderopvang zijn per 1 juli nieuwe kwaliteitseisen voor de gastouderopvang van kracht. Ook daar blijft de vraag hoe pedagogische kwaliteit wordt geborgd en zichtbaar gemaakt.
Relevant voor toezicht: heeft de raad voldoende zicht op de kwaliteit in de praktijk en op de ontwikkeling daarvan?
Tip: Lees de handreiking Toezien op onderwijskwaliteit
2. Sociale veiligheid en organisatiecultuur
Sociale veiligheid blijft een expliciete prioriteit van de Inspectie. Daarbij gaat het niet alleen om incidenten en meldingen, maar ook om de cultuur binnen een organisatie: voelen kinderen, ouders en medewerkers zich veilig om zich uit te spreken?
Dat vraagt om meer dan cijfers en rapportages. Ook signalen uit de organisatie, medezeggenschap en klachten kunnen iets zeggen over de onderliggende cultuur.
Relevant voor toezicht: welke signalen krijgt de raad over sociale veiligheid en wat vertellen die over de dagelijkse praktijk?
Tip: Lees de Handreiking Toezicht op integriteit en de rol van commissarissen. Op donderdag 17 september organiseert VTO3 het online lunchcollege 'Sturen op integriteit: de rol van de Raad van Toezicht' met gastspreker Yvonne Vlasman van het Huis voor Klokkenluiders.
3. Mensen en kwaliteit
Voldoende en goed toegeruste professionals zijn een voorwaarde voor kwaliteit. Personele schaarste, werkdruk, ziekteverzuim en de beschikbaarheid van gekwalificeerde medewerkers kunnen direct gevolgen hebben voor de continuïteit en kwaliteit van kinderopvang en onderwijs.
Daarmee is personeel niet alleen een HR-vraagstuk, maar ook een strategisch toezichtthema.
Relevant voor toezicht: wat betekent de arbeidsmarktsituatie voor de kwaliteit en continuïteit van de organisatie, nu en op langere termijn?
Lees hier verder over strategisch HRM of kijk het lunchcollege.
4. AI, digitalisering en digitale veiligheid
AI en digitalisering ontwikkelen zich snel en raken inmiddels veel meer dan alleen ICT. Ze hebben gevolgen voor onderwijs en pedagogische kwaliteit, professionele verantwoordelijkheid, privacy én de digitale veiligheid en continuïteit van organisaties.
Voor raden van toezicht gaat het daarom niet alleen om de vraag welke technologie wordt gebruikt, maar ook om de manier waarop de organisatie kansen, risico’s en verantwoordelijkheden afweegt.
Relevant voor toezicht: heeft de organisatie een duidelijke visie op AI en digitalisering en is de digitale veiligheid voldoende geborgd?
Lees meer in de handreiking 'De rol van de RvT bij digitale veiligheid' voor funderend onderwijs.
5. Financiële en strategische continuïteit
Financiële keuzes staan niet los van kwaliteit en maatschappelijke opdracht. De vraag is daarom niet alleen of de begroting op orde is, maar ook of middelen voldoende bijdragen aan de strategische doelen en de continuïteit van de organisatie.
Voor de kinderopvang en MBO komt daar een grote ontwikkeling bij: het kabinet werkt toe naar een nieuw financieringsstelsel dat vanaf 2029 moet ingaan. Dat kan gevolgen hebben voor vraag, aanbod, capaciteit en bedrijfsvoering.
Relevant voor toezicht: is de organisatie financieel en strategisch voldoende voorbereid op de ontwikkelingen van de komende jaren?
De rode draad
De vijf thema’s hangen sterk met elkaar samen. Personele schaarste raakt de kwaliteit, digitalisering vraagt om nieuwe keuzes en financiële ruimte bepaalt mede wat een organisatie kan realiseren. Voor raden van toezicht is daarom niet alleen de vraag wat er verandert, maar vooral wat die veranderingen betekenen voor de maatschappelijke opgave, kwaliteit en continuïteit van de organisatie. Dat vraagt van raden van toezicht om ontwikkelingen in samenhang te bezien en steeds opnieuw te bepalen wat deze betekenen voor de inrichting en invulling van het toezicht.
Hoe kun je hiermee aan de slag?
Actuele ontwikkelingen vragen van een Raad van Toezicht meer dan op de hoogte blijven. De belangrijkste vraag is wat deze ontwikkelingen betekenen voor de manier waarop de raad toezicht houdt, kaders stelt en het gesprek voert met elkaar en met het bestuur. Vanuit welke visie en maatschappelijke opgave kijk je naar deze vraagstukken?
Het Programma Goed Toezicht helpt raden om daar gezamenlijk en praktisch mee aan de slag te gaan. Aan de hand van actuele kennis, reflectievragen, opdrachten en praktische hulpmiddelen werk je als raad stap voor stap aan de kwaliteit en verdere ontwikkeling van het toezicht.
Zo kun je de inrichting en werkwijze van je eigen Raad van Toezicht verbinden aan actuele thema’s en bepalen waar verdere ontwikkeling nodig is.
Wil je met jouw Raad van Toezicht gericht werken aan goed toezicht?