Sinds de aankondiging en het vaststellen van de Governancecode Funderend Onderwijs ontvangen wij bij VTOI-NVTK veel vragen van onze leden. Deze reacties zijn waardevol en geven inzicht in waar de code vragen oproept, tot welke dilemma’s de lidmaatschapsvoorwaarden leiden in de praktijk én waar behoefte is aan verduidelijking of verfijning. We nemen deze signalen mee in onze gesprekken met de sectorraden. Hieronder geven we een overzicht van het soort vragen dat wij ontvangen.
Belangenverstrengeling: wat is toegestaan?
Een aanzienlijk deel van de vragen draait om mogelijke belangenverstrengeling. De nieuwe code spreekt zich uit over combinaties van toezichtfuncties en betrokkenheid bij onderwijsadviesbureaus. Leden vragen zich af of hun (neven)werkzaamheden als zzp’er, ondernemer, of werknemer van een bureau dat actief is in het onderwijsveld te verenigen zijn met een toezichthoudende functie. Er zijn ook vragen over wat precies wordt bedoeld met ‘onderwijsadviesdiensten’.
VTOI-NVTK neemt alle vragen in behandeling en geeft waar mogelijk advies. VTOI-NVTK acht zich vooralsnog niet in de positie om een bindend oordeel te vellen over nevenfuncties en (de schijn van) belangenverstrengeling. Onze lidmaatschapsvoorwaarden bieden handvatten voor zorgvuldige afwegingen en stimuleren primair bewustwording en reflectie op het gebied van integriteit en (de schijn van) belangenverstrengeling.
Het blijft van belang dat intern toezichthouders periodiek het gesprek voeren met elkaar en met het bestuur over nevenfuncties en mogelijke (schijn van) belangenverstrengeling, en dat hierover op zorgvuldige wijze wordt gerapporteerd.
Zorg over ‘braindrain’ in Raden van Toezicht
In het verlengde van bovenstaande vraag uiten veel leden hun zorgen over de gevolgen van de aangescherpte regels. Zij wijzen erop dat de nieuwe bepalingen kunnen leiden tot het vertrek van deskundige toezichthouders met concrete onderwijservaring; ervaring die noodzakelijk wordt geacht voor het goed functioneren van de RvT. Ook verwachten RvT’s dat het lastiger wordt om toezichthouders te vinden met de juiste deskundigheid.
Wij begrijpen deze zorgen goed. Als VTOI-NVTK erkennen we het belang van deskundige toezichthouders met actuele en inhoudelijke (onderwijs)ervaring voor het functioneren van Raden van Toezicht. Deze expertise is van grote waarde op de portefeuille Onderwijs & Kwaliteit en draagt bij aan de legitimiteit en effectiviteit van toezicht.
Tegelijkertijd streven we met de governancecode naar transparantie, integriteit en het voorkomen van (de schijn van) belangenverstrengeling. Dat vraagt om scherpe keuzes, maar zeker ook om werkbare kaders die recht doen aan de praktijk. Daarom kozen we, net als de PO-Raad, voor een benadering van de lidmaatschapsvoorwaarde omtrent belangenverstrengeling waarbij zakelijke banden worden uitgesloten indien sprake is van direct werk voor of belangen in de eigen of aanpalende sector in hetzelfde voedingsgebied.
Interpretatieverschillen tussen sectoren
Er leven veel vragen over de verschillen in lidmaatschapseisen tussen de PO-Raad, VO-raad en VTOI-NVTK. In enkele gevallen zijn besturen of Raden van Toezicht actief in zowel het primair als voortgezet onderwijs. Dit leidt tot onduidelijkheid: welke code geldt in zulke gevallen? De Governancecode Funderend Onderwijs 2025 integreert de principes van de Code Goed Toezicht met normen voor goed bestuur. Kortom, door het volgen van de Governancecode Funderend Onderwijs, volg je automatisch ook de Code Goed Toezicht. Voor Raden van Toezicht in alle sectoren gelden de lidmaatschapsvoorwaarden van VTOI-NVTK.
Mocht de situatie zich voordoen waarin bestuur en intern toezicht van mening verschillen over de toepassing van de lidmaatschapsvoorwaarden, geven wij onze leden in overweging om hierin een eigen afweging te maken (het bestuur gaat immers niet over de samenstelling van de RvT), en eigen belangen, posities en integriteitsafweging schriftelijk vast te leggen, transparant overleg te voeren met het bestuur over het dilemma, en eventueel een externe toets of second opinion te vragen (bijvoorbeeld via de governancecommissie of intervisie).
Timing en juridische status van de code
Tot slot zijn er vragen over de ingangsdatum en juridische binding van de code. De algemene ledenvergadering heeft op 25 juni 2025 ingestemd met de lidmaatschapsvoorwaarden. Deze gaan in op 1 januari 2026. In de tussentijd informeren wij onze leden uitgebreid over de toepassing van de lidmaatschapsvoorwaarden.
Op weg naar een gedragen en duidelijke governancecode
De veelheid en inhoud van de ontvangen vragen onderstrepen het belang van een zorgvuldige invoering van de nieuwe governancecode. Tegelijkertijd bevestigt het dat er draagvlak is voor helderheid en integriteit in toezicht.
De komende periode staat in het teken van implementatie en ondersteuning. Om de verankering van de Code Goed Toezicht, de implementatie van de lidmaatschapsvoorwaarden en de Governancecode Funderend Onderwijs 2025 zorgvuldig te begeleiden, gaat VTOI-NVTK een governancecommissie instellen. Het doel van de commissie is om te zorgen voor eenduidige interpretatie, zorgvuldige invoering en blijvende dialoog over de kwaliteit en borging van toezicht binnen de vereniging. Daarnaast werken we de komende periode aan praktische ondersteuning om de Governancecode Funderend Onderwijs goed te implementeren.
Vragen over de Governancecode Funderend Onderwijs of de toepassing ervan?
Als lid van VTOI-NVTK kun je bij ons terecht met vragen over het toepassen van de codes, professionalisering (zoals kwaliteitsborging), werkgeverschap (zoals cao-onderhandelingen en werving & selectie) en belangenbehartiging (zoals governance en wet- en regelgeving).
Heb je juridische of inhoudelijke vragen, behoefte aan maatwerkadvies, of wil je meer weten over onderwerpen zoals remuneratie, cao, werkgeverschap of goed toezicht? Neem dan contact op met onze helpdesk: rvthelpdesk@vto3.nl