VTO3 heeft haar inhoudelijke reactie gepubliceerd op het conceptwetsvoorstel Wet bevordering bestuurlijke kwaliteit en integriteit in het funderend onderwijs. VTO3 onderschrijft het belang van kwalitatief sterk, integer en onafhankelijk bestuur en intern toezicht, maar plaatst duidelijke kanttekeningen bij de gekozen uitwerking.
Stap terug in plaats van versterking
Volgens VTO3 betekent het wetsvoorstel in de huidige vorm geen versterking van de ingezette professionalisering in de sector, maar eerder een stap terug. De afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in governancecodes, beroeps- en competentieprofielen, professionalisering, cao-afspraken, lidmaatschapsvoorwaarden en andere sectorale instrumenten. Daarmee ligt er al een stevig en samenhangend normatief kader. Het wetsvoorstel sluit hier onvoldoende op aan. Door in het wetsvoorstel de nadruk op generieke ondergrenzen, open normen en procedurele verplichtingen te leggen, dreigt bestaande zelfregulering te worden verdrongen. Daarmee verschuift de focus van inhoudelijke kwaliteitsontwikkeling naar formele naleving.
Het wetsvoorstel normeert onderwerpen die momenteel al via zelfregulering, governancecodes en collectieve afspraken worden vormgegeven. Daarmee rijst de vraag of aanvullende wetgeving noodzakelijk en proportioneel is, en of alternatieven binnen het bestaande stelsel voldoende zijn verkend. Wetgeving dient aan te sluiten bij en voort te bouwen op de ingezette kwaliteitsverbeteringen. Zij moet deze ontwikkeling versterken en faciliteren, en geen stap terugzetten naar generieke ondergrenzen of normering die bestaande professionele kaders verdringt.
Onduidelijkheid over rolverdeling
Een belangrijk punt van zorg is de rolafbakening binnen het bevoegd gezag. In het wetsvoorstel wordt dit begrip niet eenduidig gebruikt, terwijl bestuur en intern toezicht governance-technisch verschillende organen zijn met eigen taken en verantwoordelijkheden. Daarnaast zorgen open normen en brede motiveringsplichten voor onduidelijke toetsingskaders. Dit vergroot het risico op interpretatieverschillen en spanning in de rolverdeling tussen bestuur, intern toezicht en extern toezicht. VTO3 acht heldere en concrete normen noodzakelijk om rechtszekerheid en evenwicht binnen de governance te waarborgen. Zonder duidelijke rolafbakening ontstaat het risico op vermenging van verantwoordelijkheden en onduidelijkheid in toezicht en handhaving.
Risico’s voor intern toezicht en werkgeversrol
Het wetsvoorstel heeft directe gevolgen voor de positie van het intern toezicht, met name in de rol als werkgever van het bestuur. Door het werken met open normen, algemene geschiktheidseisen en de mogelijkheid voor de extern toezichthouder om herstelmaatregelen op te leggen, ontstaat ruimte voor externe beïnvloeding van keuzes die nu tot de verantwoordelijkheid van het intern toezicht behoren. Denk daarbij aan besluiten over (her)benoeming, beoordeling of beëindiging van het dienstverband van bestuurders. Dit zet de zelfstandige werkgeversrol van het intern toezicht onder druk en vergroot het risico op juridisering.
Weinig oog voor context
Daarnaast vindt VTO3 het van belang dat de wetgever expliciet rekening houdt met de grote variatie tussen onderwijsinstellingen. Het Nederlandse onderwijsstelsel kent aanzienlijke verschillen in schaal, complexiteit, bestuurlijke inrichting en beschikbare ondersteuning. Generieke regelgeving die onvoldoende aansluit bij deze diversiteit kan in de praktijk knelpunten opleveren in de uitvoerbaarheid. Dit geldt in het bijzonder voor samenwerkingsverbanden passend onderwijs, waar de governancestructuur en rolverdeling vaak wezenlijk anders zijn ingericht dan bij reguliere onderwijsinstellingen. Het wetsvoorstel heeft hier onvoldoende oog voor.
Bouw voort op bestaande instrumenten
VTO3 pleit ervoor om aan te sluiten bij en voort te bouwen op bestaande professionele standaarden in de sector. Verdere professionalisering vraagt om ondersteuning, duidelijke randvoorwaarden en een realistische inschatting van uitvoerbaarheid en kosten, niet om extra normering die bestaande kaders onder druk zet.
Lees de volledige reactie
De volledige reactie van VTO3 op het wetsvoorstel is beschikbaar via onderstaande link:
Reageren op de internetconsultatie
Het wetsvoorstel ligt momenteel ter internetconsultatie. VTO3 roept toezichthouders en bestuurders op om ook zelf een reactie te geven. Inbreng vanuit de praktijk is van grote waarde voor een zorgvuldige uitwerking van de wetgeving. Je kunt hier je reactie indienen.