Onderwijs- en kinderopvangorganisaties vervullen een maatschappelijke opdracht. De besturing van deze organisaties is daarom wettelijk gereguleerd en gebaseerd op een functionele scheiding tussen bestuur en intern toezicht. Bestuur en toezicht hebben ieder een eigen verantwoordelijkheid, rol en werkterrein, met duidelijke checks and balances.
De juridische vorm waarin een onderwijs- of kinderopvangorganisatie is georganiseerd, kan verschillen. Veelvoorkomende rechtsvormen zijn de stichting en de vereniging. Daarnaast komen ook de besloten vennootschap, eenmanszaak en vennootschap onder firma voor. In het openbaar onderwijs kan de gemeente optreden als bevoegd gezag.
Varianten van bestuursmodellen
Binnen deze juridische vormen zijn verschillende bestuursmodellen mogelijk, waarin de scheiding tussen bestuur en toezicht op uiteenlopende manieren wordt ingericht:
Two-tier model
In dit model is sprake van een duidelijke scheiding tussen een College van Bestuur en een Raad van Toezicht. Het bestuur is verantwoordelijk voor het dagelijks en strategisch bestuur; de Raad van Toezicht houdt toezicht, adviseert en fungeert als werkgever van het bestuur.One-tier model
Bij het one-tier model maakt toezicht onderdeel uit van het bestuur. Er is sprake van een dagelijks bestuur en een algemeen of toezichthoudend deel van het bestuur (ook wel raad van beheer genoemd). Binnen één bestuursorgaan zijn de uitvoerende en toezichthoudende taken formeel gescheiden belegd.Bestuur met directie (delegatie- of instructiemodel)
In dit traditionele model ligt het bestuurlijk gezag formeel bij het bestuur, dat taken delegeert aan een directie. Het bestuur blijft eindverantwoordelijk en houdt toezicht op de uitvoering door de directie.
De gekozen bestuursvorm en het bijbehorende model bepalen in belangrijke mate hoe toezicht wordt ingericht en uitgevoerd. VTO3 ondersteunt toezichthouders bij het begrijpen en toepassen van deze modellen, zodat het intern toezicht effectief, zorgvuldig en passend bij de organisatiecontext kan worden vormgegeven.