Sinds de jaren negentig is in onderwijs en kinderopvang een duidelijke ontwikkeling zichtbaar richting een scheiding tussen bestuur en toezicht. Om de positie van toezichthouders te versterken en te professionaliseren zijn in die periode de verenigingen voor intern toezicht opgericht: VTOI voor het onderwijs (2002) en NVTK voor de kinderopvang (2007). Deze verenigingen zijn later samengegaan in VTOI-NVTK, nu VTO3.
In de beginfase lag de nadruk van het toezicht vooral op de controlerende taak. Met de invoering van de verplichte scheiding tussen bestuur en toezicht in 2010, gericht op het verbeteren van bestuur en toezicht in het funderend onderwijs, werd een heldere verdeling van taken, rollen en bevoegdheden tussen bestuurders en toezichthouders vastgelegd. Daarmee kreeg het intern toezicht een steviger en formeler positie.
Van controlerend naar waardengedreven toezicht
Na de invoering van de verplichte scheiding was het voor veel Raden van Toezicht zoeken naar hun precieze rol en positionering. De aandacht lag aanvankelijk vooral op de vraag wat onder toezicht moest staan: financiën, kwaliteit, continuïteit en rechtmatigheid. In de jaren daarna verschoof de focus geleidelijk naar de vraag hoe toezicht wordt gehouden.
Steeds meer ontstond aandacht voor waardengedreven toezicht: toezicht dat niet alleen toetst op regels en resultaten, maar ook op onderliggende waarden, principes en cultuur. Toezicht ontwikkelde zich van vooral controlerend naar reflecterend, adviserend en richtinggevend, met oog voor langetermijnwaarde en maatschappelijke betekenis.
Maatschappelijke opdracht van toezicht
Deze ontwikkeling sluit aan bij het groeiende besef dat onderwijs- en kinderopvangorganisaties een belangrijke maatschappelijke functie vervullen. Het intern toezicht houdt in die zin maatschappelijk toezicht: toezichthouders zijn zich bewust van het feit dat zij vanuit de samenleving toezien op organisaties met een publieke opdracht.
Het intern toezicht handelt daarbij niet namens of in opdracht van de maatschappij, maar wel met maatschappelijke verantwoordelijkheid. Van toezichthouders wordt verwacht dat zij hun rol zorgvuldig en professioneel vervullen, hierover transparant communiceren en op passende wijze verantwoording afleggen. Tegelijkertijd groeit in de samenleving het bewustzijn van het bestaan en belang van intern toezicht, en daarmee ook de vraag naar inzicht in hoe dat toezicht wordt uitgeoefend.
VTO3 ondersteunt toezichthouders bij deze ontwikkeling en draagt bij aan toekomstgericht, waardengedreven en maatschappelijk verantwoord toezicht in kinderopvang en onderwijs.